Pytanie o to, od kiedy bajki dla dzieci zaczęły pełnić swoją funkcję w rozwoju najmłodszych, prowadzi nas przez wieki ludzkiej historii i ewolucji kultury. Bajki, jako formy narracyjne przekazujące wartości, moralność i wiedzę, towarzyszą ludzkości od zarania dziejów. Nie były one jednak od początku tworzone z myślą o specyficznej grupie wiekowej, jaką dziś określamy mianem „dzieci”. Pierwotnie historie te, często o charakterze mitycznym, religijnym lub dydaktycznym, były opowiadane wszystkim członkom społeczności, niezależnie od wieku. Przekazywały one fundamentalne prawdy o świecie, tradycje, legendy o bohaterach i bogach, a także ostrzeżenia przed niebezpieczeństwami. Wiele z tych opowieści zawierało elementy fantastyczne, które dziś moglibyśmy uznać za pierwowzory bajek. Dopiero z czasem zaczęto dostrzegać potrzebę tworzenia narracji bardziej dostosowanych do percepcji i potrzeb młodych umysłów, co zapoczątkowało proces tworzenia odrębnego kanonu bajek dla dzieci.

Ewolucja formy i treści bajek była ściśle związana ze zmianami społecznymi i kulturowymi. W kulturach pierwotnych opowieści przekazywano ustnie, a ich treść często ewoluowała wraz z każdym kolejnym opowiadaczem. Wraz z rozwojem piśmiennictwa i druku, bajki zaczęły być spisywane i publikowane, co pozwoliło na ich utrwalenie i szersze rozpowszechnienie. To właśnie w tym okresie można zaobserwować pierwsze próby świadomego kształtowania literatury dziecięcej. Jednakże, jeszcze długo po wynalezieniu druku, wiele historii przeznaczonych dla dzieci miało bardzo surowy, dydaktyczny charakter, często pełen moralizatorstwa i surowych kar za nieposłuszeństwo. Potrzeba tworzenia bajek, które nie tylko bawią, ale przede wszystkim rozwijają empatię, kreatywność i pozytywne wartości, stała się widoczna dopiero w późniejszych epokach, zwłaszcza od XVIII i XIX wieku, kiedy to zaczęto coraz bardziej doceniać rolę dzieciństwa w procesie rozwoju człowieka.

Dziś bajki są integralną częścią dzieciństwa, oferując nieocenione wsparcie w rozwoju emocjonalnym, poznawczym i społecznym. Stanowią one narzędzie do nauki o świecie, o relacjach międzyludzkich, o dobru i złu. Pozwalają dzieciom na rozwijanie wyobraźni, poszerzanie słownictwa i budowanie więzi z rodzicami czy opiekunami poprzez wspólne czytanie i rozmowy o treści opowieści. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są tak ważne, można stwierdzić, że ich znaczenie rosło stopniowo, ewoluując od uniwersalnych opowieści do starannie skomponowanych dzieł, mających na celu wszechstronny rozwój najmłodszych.

Geneza dawnych opowieści jako pierwowzorów bajek dziecięcych

Historia opowieści, które możemy dziś uznać za pierwowzory bajek dla dzieci, jest długa i fascynująca. Już w starożytności ludzie tworzyli historie pełne fantastycznych stworzeń, niezwykłych przygód i ważnych lekcji moralnych. Mitologie grecka, rzymska, nordycka czy egipska obfitują w opowieści, które, choć często skierowane do dorosłych, zawierały elementy uniwersalne, zrozumiałe dla wszystkich pokoleń. Bohaterowie takich opowieści musieli pokonywać przeszkody, zmagać się z potworami i podejmować trudne decyzje, co stanowiło dla słuchaczy cenny materiał do refleksji nad własnym życiem i wartościami. Te wczesne narracje często miały charakter rytualny lub religijny, służąc przekazywaniu wiedzy o świecie, jego prawach i zwyczajach.

Szczególnie interesujące są opowieści ludowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie w formie ustnej. Wiele z nich, choć często okrutnych i brutalnych w swojej pierwotnej wersji, zawierało archetypiczne motywy, które później stały się podstawą wielu klasycznych bajek. Opowieści o walce dobra ze złem, o sprycie pokonującym siłę, o nagrodzie za dobre uczynki i karze za złe, były uniwersalnym językiem, przemawiającym do ludzkiej wyobraźni. Wiele z tych historii zawierało również elementy humorystyczne i absurdalne, które doskonale trafiały w dziecięcą wrażliwość i poczucie humoru. Choć odbiorcą tych opowieści była cała społeczność, to właśnie dzieci, z ich otwartym umysłem i skłonnością do fantazjowania, były szczególnie podatne na ich urok.

Przełom nastąpił wraz z pojawieniem się druku. Spisywanie i publikowanie zbiorów opowieści ludowych, takich jak te zebrane przez braci Grimm czy Charlesa Perraulta, zaczęło kształtować odrębny kanon literatury dziecięcej. Jednakże, warto podkreślić, że wiele z tych wczesnych wersji było jeszcze dalekich od współczesnych wyobrażeń o bajkach dla dzieci. Bywały one pełne przemocy, a przesłanie moralne bywało bardzo surowe i jednoznaczne. Dopiero z czasem, w miarę rozwoju pedagogiki i psychologii dziecięcej, zaczęto tworzyć bajki bardziej subtelne, uwzględniające psychologiczne potrzeby i możliwości rozwojowe najmłodszych. Niemniej jednak, korzenie współczesnych bajek sięgają głęboko w historię, do uniwersalnych opowieści, które od wieków kształtowały ludzkie myślenie i wyobraźnię.

Kiedy bajki dla dzieci zaczęły być tworzone świadomie dla najmłodszych

Określenie dokładnego momentu, od kiedy bajki dla dzieci zaczęły być tworzone świadomie z myślą o tej konkretnej grupie odbiorców, jest zadaniem złożonym, ponieważ proces ten przebiegał stopniowo. Można jednak wskazać pewne epoki, które stanowiły kamienie milowe w tym rozwoju. Wiek XVII i XVIII, zwłaszcza we Francji, przyniósł pierwsze próby tworzenia literatury wyraźnie dedykowanej dzieciom. Postacie takie jak Charles Perrault, autor „Bajek Babci Gąski”, choć nadal czerpał z tradycji ludowej i często zachowywał pierwotny, nieco brutalny charakter opowieści, zaczął formułować je w sposób bardziej wyrafinowany i dostosowany do gustów dworskiej publiczności, w tym dzieci z arystokratycznych rodzin. Jego celem było nie tylko bawienie, ale także nauczanie dobrych manier i zasad moralnych.

Wiek XIX okazał się przełomowy dla rozwoju literatury dziecięcej. W krajach anglosaskich pojawili się twórcy, którzy zrewolucjonizowali podejście do pisania dla najmłodszych. Lewis Carroll ze swoim „Alicją w Krainie Czarów” udowodnił, że bajka dla dzieci może być nie tylko edukacyjna, ale przede wszystkim fantastyczna, pełna absurdu i gry słów, co pobudza kreatywność i rozwija poczucie humoru. Podobnie Hans Christian Andersen, choć jego bajki często miały głębszy, melancholijny wydźwięk i nie zawsze kończyły się szczęśliwie, stworzył dzieła, które na zawsze wpisały się w kanon literatury dziecięcej, poruszając tematy uniwersalne i emocje zrozumiałe dla dzieci.

Ważnym czynnikiem było również narastające zainteresowanie psychologią dziecięcą i potrzebą odpowiedniego wychowania. Zaczęto dostrzegać, że bajki mogą być potężnym narzędziem w kształtowaniu charakteru, empatii i umiejętności społecznych. Pedagodzy i psychologowie zaczęli analizować wpływ treści bajek na rozwój emocjonalny i poznawczy dzieci. To właśnie w tym okresie zaczęto tworzyć opowieści o bardziej pozytywnym przesłaniu, kładące nacisk na wartości takie jak przyjaźń, odwaga, życzliwość i uczciwość. Wiele z tych utworów było tworzonych z myślą o konkretnych celach wychowawczych, ale jednocześnie zachowywało lekkość i magię, która przyciągała najmłodszych.

Dziś proces tworzenia bajek dla dzieci jest jeszcze bardziej zaawansowany. Powstają dzieła uwzględniające różnorodność kulturową, społeczną i emocjonalną dzieci. Autorzy starają się tworzyć historie, które nie tylko bawią, ale także budują poczucie własnej wartości, uczą radzenia sobie z trudnościami i promują pozytywne postawy wobec świata. Odpowiadając więc na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są tak starannie dobierane i tworzone, możemy powiedzieć, że proces ten nabrał tempa od XVIII wieku, a swój pełny rozwój osiągnął w wieku XIX i XX, trwając nieustannie aż do dzisiaj.

Wczesne zbiory opowieści wpływające na kształtowanie bajek dla dzieci

Historia rozwoju bajek dla dzieci jest nierozerwalnie związana z kilkoma kluczowymi zbiorami opowieści, które po raz pierwszy zebrały i usystematyzowały tradycyjne historie, nadając im formę dostępną dla szerszej publiczności. Jednym z najwcześniejszych i najbardziej wpływowych dzieł tego typu jest zbiór „Bajki Babci Gąski” (Histoires ou contes du temps passé avec des moralités), opublikowany w 1697 roku przez francuskiego pisarza Charlesa Perraulta. Choć Perrault nie tworzył tych historii od zera, lecz czerpał z bogatego dziedzictwa opowieści ludowych i dworskich, nadał im literacki kształt i dodał morały, które miały edukować czytelników. Wśród jego najbardziej znanych utworów znalazły się takie klasyki jak „Czerwony Kapturek”, „Kot w butach”, „Śpiąca Królewna” czy „Kopciuszek”. Warto jednak pamiętać, że wersje Perraulta często zawierały elementy brutalności i okrucieństwa, które zostały złagodzone w późniejszych adaptacjach dla dzieci.

Kolejnym niezwykle ważnym zbiorem, który odcisnął trwałe piętno na historii bajek, jest dzieło braci Jacoba i Wilhelma Grimm. Niemieccy badacze folkloru, bracia Grimm, przez lata zbierali i publikowali niemieckie opowieści ludowe, dążąc do zachowania narodowego dziedzictwa kulturowego. Ich pierwsze wydanie „Baśni dla dzieci i dla domu” (Kinder- und Hausmärchen) ukazało się w 1812 roku. W przeciwieństwie do Perraulta, bracia Grimm starali się wierniej oddać pierwotny charakter opowieści, co sprawiło, że ich zbiór był często uznawany za zbyt surowy i przerażający dla najmłodszych. Mimo to, historie takie jak „Jaś i Małgosia”, „Krzesiwo”, „Śnieżka” czy „Roszpunka” stały się nieodłączną częścią dzieciństwa milionów ludzi na całym świecie.

Te wczesne zbiory odegrały kluczową rolę w procesie kształtowania bajek dla dzieci. Po pierwsze, ugruntowały istnienie odrębnego gatunku literackiego, jakim są bajki. Po drugie, utrwaliły archetypowe motywy i postacie, które do dziś pojawiają się w literaturze dziecięcej. Po trzecie, choć pierwotnie nie zawsze były idealnie dopasowane do odbiorcy, stanowiły punkt wyjścia do dalszych adaptacji i modyfikacji, które prowadziły do powstania bardziej współczesnych wersji bajek. Bez tych fundamentalnych zbiorów, współczesna literatura dziecięca wyglądałaby zupełnie inaczej. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci zaczęły być spisywane i udostępniane w formie książek, możemy wskazać właśnie na te przełomowe publikacje.

Rozwój literatury dziecięcej od XVIII wieku i jej wpływ na bajki

Od XVIII wieku obserwujemy znaczący rozwój literatury dziecięcej jako odrębnej dziedziny, co miało bezpośredni wpływ na sposób tworzenia i postrzegania bajek dla najmłodszych. Wcześniej, jak wspomniano, opowieści dla dzieci często były adaptacjami starszych historii, nierzadko z surowym przesłaniem. Jednakże, wraz z rozwojem pedagogiki i coraz większym zainteresowaniem psychologią dziecka, zaczęto dostrzegać potrzebę tworzenia dzieł dedykowanych wyłącznie dzieciom, uwzględniających ich potrzeby rozwojowe i emocjonalne. W tym okresie zaczęły pojawiać się pierwsze utwory pisane z myślą o edukacji i wychowaniu, ale jednocześnie zachowujące elementy fantazji i zabawy.

Wiek XIX przyniósł prawdziwy rozkwit literatury dziecięcej. Pojawili się wybitni twórcy, którzy nie tylko tworzyli piękne historie, ale także eksperymentowali z formą i treścią, przesuwając granice tego, co uważano za odpowiednie dla dzieci. Lewis Carroll, ze swoim niekonwencjonalnym podejściem do logiki i języka w „Alicji w Krainie Czarów”, pokazał, że bajki mogą być źródłem intelektualnej zabawy i rozwoju wyobraźni. Hans Christian Andersen, z kolei, wprowadził do bajek głębię emocjonalną i uniwersalne przesłanie o ludzkiej kondycji, choć często w sposób wzruszający i melancholijny. Te dzieła udowodniły, że bajki mogą być czymś więcej niż tylko prostymi opowieściami z morałem; mogą być sztuką.

Ważnym aspektem tego rozwoju było również uświadomienie sobie, że bajki mogą być narzędziem do kształtowania pozytywnych wartości i postaw. Wiele utworów z tego okresu skupiało się na promowaniu takich cech jak odwaga, życzliwość, uczciwość, pracowitość i empatia. Jednocześnie, autorzy zaczęli zwracać większą uwagę na psychologiczny aspekt opowieści, starając się tworzyć historie, które pomagają dzieciom zrozumieć własne emocje i radzić sobie z trudnymi sytuacjami. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci zaczęły być postrzegane jako narzędzie wszechstronnego rozwoju, można wskazać właśnie na ten okres, kiedy literatura dziecięca zaczęła być traktowana poważnie jako dziedzina sztuki i edukacji.

Współczesne bajki kontynuują tę tradycję, choć z jeszcze większą świadomością potrzeb współczesnych dzieci. Autorzy starają się tworzyć historie, które odzwierciedlają różnorodność świata, uczą tolerancji, szacunku dla innych i akceptacji siebie. Rozwój literatury dziecięcej od XVIII wieku był procesem ewolucyjnym, który przekształcił dawne opowieści w złożone i wielowymiarowe dzieła, stanowiące nieocenione wsparcie w rozwoju najmłodszych.

Kiedy bajki dla dzieci zaczęły odzwierciedlać ich psychologiczne i emocjonalne potrzeby

Zrozumienie, kiedy bajki dla dzieci zaczęły celowo odpowiadać na ich psychologiczne i emocjonalne potrzeby, wymaga spojrzenia na rozwój psychologii dziecięcej jako dziedziny nauki. Choć starsze bajki często zawierały uniwersalne przesłania moralne, nie zawsze były one skrojone na miarę dziecięcej psychiki. Dopiero w XX wieku, wraz z rozwojem teorii psychologicznych, takich jak teoria rozwoju psycho-społecznego Erika Eriksona czy teoria rozwoju poznawczego Jean Piaget, zaczęto coraz głębiej rozumieć procesy zachodzące w umysłach dzieci i ich potrzeby emocjonalne na różnych etapach rozwoju. To właśnie wtedy autorzy zaczęli świadomie tworzyć historie, które pomagały dzieciom przetwarzać własne emocje, budować poczucie własnej wartości i rozwijać umiejętności społeczne.

Wiele współczesnych bajek skupia się na tematach takich jak radzenie sobie ze strachem, złością, zazdrością czy smutkiem. Bohaterowie bajek często przeżywają podobne dylematy i uczucia, z którymi mogą identyfikować się dzieci. Poprzez obserwację, jak postaci radzą sobie z trudnościami, dzieci uczą się strategii radzenia sobie z własnymi emocjami w bezpieczny sposób. Na przykład, bajki o potworach, które okazują się niegroźne, pomagają dzieciom oswoić lęki nocne. Historie o podziale zabawek czy o konfliktach z rówieśnikami mogą dostarczyć wskazówek, jak budować relacje i rozwiązywać problemy w grupie.

Kluczowe jest również to, że nowoczesne bajki często kładą nacisk na akceptację i samoakceptację. Zamiast promować nierealistyczne ideały, skupiają się na pokazywaniu, że każdy jest inny i że te różnice są wartościowe. Historie o dzieciach z różnymi talentami, wyglądającymi inaczej lub mającymi inne potrzeby, pomagają budować wiarę w siebie i poczucie przynależności. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci zaczęły być tak blisko związane z ich psychologią, można powiedzieć, że ten proces intensyfikował się od połowy XX wieku, kiedy to psychologia dziecięca zaczęła wywierać znaczący wpływ na literaturę tworzoną dla najmłodszych. Dziś jest to standard, a autorzy coraz częściej współpracują z psychologami, aby tworzyć bajki jak najbardziej pomocne i rozwijające dla dzieci.

Znaczenie bajek dla rozwoju poznawczego i językowego dziecka

Bajki odgrywają nieocenioną rolę w rozwoju poznawczym i językowym dziecka, stanowiąc jedno z najskuteczniejszych narzędzi edukacyjnych dostępnych od najwcześniejszych lat życia. Poprzez słuchanie i czytanie bajek, dzieci poszerzają swoje słownictwo, uczą się nowych słów, zwrotów i konstrukcji gramatycznych w naturalny i angażujący sposób. Bogactwo języka stosowanego w bajkach, często pełnego metafor, porównań i wyrazów dźwiękonaśladowczych, stymuluje rozwój umiejętności werbalnych, poprawia płynność mowy i uczy poprawnego stosowania zasad gramatyki. Dzieci, słuchając opowieści, przyswajają nowe słownictwo w kontekście, co ułatwia zapamiętywanie i późniejsze wykorzystanie poznanych słów.

Rozwój poznawczy jest również stymulowany przez fabułę bajek. Historie, nawet te najprostsze, zawierają elementy przyczynowo-skutkowe, sekwencje zdarzeń i postacie z różnymi motywacjami. Dzieci, śledząc rozwój akcji, uczą się rozumieć związki między wydarzeniami, przewidywać konsekwencje działań bohaterów i wyciągać wnioski. Bajki rozwijają zdolność logicznego myślenia, umiejętność analizy i syntezy informacji. Wiele opowieści zawiera również zagadki, łamigłówki czy wymagań od bohatera podjęcia trudnych decyzji, co bezpośrednio wpływa na rozwój umiejętności rozwiązywania problemów i krytycznego myślenia. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są tak istotne dla ich rozwoju, można powiedzieć, że ich wpływ jest obecny od zawsze, ale świadomość tego znaczenia narastała wraz z rozwojem pedagogiki.

Dodatkowo, bajki rozwijają wyobraźnię i kreatywność. Światy przedstawione w bajkach są często pełne magii, niezwykłych stworzeń i fantastycznych wydarzeń, co pobudza dziecięcą wyobraźnię i zachęca do tworzenia własnych historii. Dzieci, wsłuchując się w opowieści, wizualizują sobie opisywane postaci i miejsca, co ćwiczy ich zdolność do tworzenia obrazów mentalnych. Ta zdolność jest kluczowa nie tylko dla rozwoju artystycznego, ale także dla ogólnego rozwoju intelektualnego, umożliwiając lepsze rozumienie abstrakcyjnych pojęć i rozwiązywanie złożonych problemów. Wpływ bajek na rozwój poznawczy i językowy jest nie do przecenienia i stanowi jeden z fundamentów edukacji dziecięcej.

Różnice w odbiorze bajek przez dzieci w różnych grupach wiekowych

Zrozumienie, od kiedy bajki dla dzieci są odpowiednie dla poszczególnych grup wiekowych, wymaga uwzględnienia różnic w ich rozwoju poznawczym, emocjonalnym i językowym. Maluchy, od około 1-2 roku życia, najlepiej reagują na proste, krótkie historie z dużą ilością powtórzeń, rytmicznych wierszyków i wyraźnych ilustracji. Fabuła powinna być liniowa, a postacie łatwe do zidentyfikowania. W tym wieku liczy się przede wszystkim osłuchanie się z językiem, nauka nowych słów i budowanie podstawowych skojarzeń. Dźwiękonaśladowcze dźwięki i proste dialogi są bardzo atrakcyjne dla najmłodszych.

W wieku przedszkolnym, czyli między 3 a 5 rokiem życia, dzieci są w stanie śledzić już nieco bardziej złożone historie z prostą fabułą i wyraźnym przesłaniem moralnym. Zaczynają rozumieć pojęcia dobra i zła, potrafią identyfikować się z bohaterami i ich emocjami. Bajki w tym wieku mogą zawierać więcej dialogów, wprowadzać nowe postacie i sytuacje. Ważne jest, aby historie pomagały dzieciom w rozumieniu otaczającego świata, relacji międzyludzkich i własnych uczuć. Nadal istotna jest obecność pozytywnego zakończenia i jasnego morału, który ułatwia dziecku przyswojenie wartości.

Dzieci w wieku szkolnym, czyli od około 6-7 lat wzwyż, są już w stanie docenić bardziej złożone fabuły, wielowątkowe historie, a nawet elementy niejednoznaczności czy ironii. Mogą zacząć interesować się bajkami z morałem, który nie jest podany wprost, ale wymaga refleksji i interpretacji. W tym wieku rozwijają się umiejętności czytania, co otwiera drogę do samodzielnego odkrywania literatury. Bajki mogą poruszać bardziej złożone problemy społeczne, psychologiczne czy etyczne. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są dostosowane do ich wieku, można stwierdzić, że jest to proces ciągły, wymagający od rodziców i wychowawców odpowiedniego doboru literatury do aktualnych możliwości i potrzeb dziecka. Złe dobranie bajki może prowadzić do frustracji, nudy lub zbytniego przerażenia u dziecka.

Współczesne podejście do tworzenia i adaptacji bajek dla dzieci

Współczesne podejście do tworzenia i adaptacji bajek dla dzieci charakteryzuje się dużą świadomością ich wpływu na rozwój najmłodszych, a także rosnącym naciskiem na inkluzywność i różnorodność. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są tworzone z taką dbałością o ich psychologiczny i społeczny wymiar, można wskazać na drugą połowę XX wieku i początek XXI wieku jako okres intensywnych zmian. Autorzy i wydawcy coraz częściej starają się tworzyć historie, które odzwierciedlają współczesny świat, jego złożoność i różnorodność.

Jednym z kluczowych trendów jest promowanie różnorodności postaci. W nowoczesnych bajkach coraz częściej pojawiają się bohaterowie reprezentujący różne kultury, pochodzenie etniczne, płcie, orientacje seksualne, a także dzieci z niepełnosprawnościami. Celem jest pokazanie dzieciom, że świat jest bogaty i różnorodny, a każda osoba zasługuje na szacunek i akceptację. To podejście ma na celu budowanie empatii, tolerancji i poczucia przynależności u wszystkich dzieci.

Kolejnym ważnym aspektem jest unikanie stereotypów i szkodliwych przekazów. Tradycyjne bajki często zawierały stereotypowe postacie (np. zła macocha, naiwna księżniczka) lub promowały przemoc jako sposób rozwiązywania problemów. Współczesne adaptacje i nowe bajki starają się modyfikować te elementy, pokazując bardziej złożone postacie, promując pokojowe metody rozwiązywania konfliktów i podkreślając znaczenie współpracy. Wiele uwagi poświęca się również budowaniu pozytywnego wizerunku siebie u dziecka, odchodząc od nadmiernego moralizatorstwa na rzecz wspierania samodzielności i wiary we własne siły.

Adaptacje klasycznych bajek również ewoluują. Choć często zachowują znane motywy i postacie, wprowadzają zmiany, aby uczynić je bardziej aktualnymi i zgodnymi z dzisiejszymi wartościami. Na przykład, postacie kobiece często otrzymują silniejszy charakter, a zakończenia są mniej dramatyczne i bardziej realistyczne. Powstaje również wiele zupełnie nowych bajek, które odpowiadają na współczesne wyzwania, takie jak ochrona środowiska, zdrowy tryb życia czy radzenie sobie z technologią. Odpowiadając na pytanie, od kiedy bajki dla dzieci są tak świadomie kształtowane, można powiedzieć, że współczesne podejście jest wynikiem długotrwałego procesu ewolucji, w którym coraz większą rolę odgrywają psychologia, pedagogika i potrzeby współczesnego społeczeństwa.